Bouterse: “al de mensen die hun mond open doen” zijn vijanden!

Je kunt veel over Desire Delano Bouterse zeggen, maar een kundige organisator, getalenteerd politicus en charismatisch spreker is het zeker. Gisteravond zijn honderden mensen vanuit alle hoeken en gaten van het land in busjes vervoerd naar het Onafhankelijkheidsplein. Op de zogenoemde eenheidsmanifestatie met gratis eten en drinken stond verzoening, eenheid en ontwikkeling centraal. Toch had het ook een venijnige kant. Of is dat enkel retoriek? 

Als politiek geïnteresseerde en propagandist was ik aandachtig gaan kijken en luisteren. Allereerst werden er wat christelijke liederen gezongen waarin Jezus luidkeels bejubeld werd. Desi Bouterse zag ik instemmend en enthousiast meezingen, met beveiligers om zich heen, gezeten in een tent met meer hoogwaardigheidsbekleders. De belangrijkste spreker was deze kale man van 66 jaar die zichzelf helemaal in het wit gestoken had. Hij zou als laatste het woord voeren. Allereerst zouden de geestelijk leiders iets zeggen.

De drie geestelijke leiders vertegenwoordigden de islam, het hindoeïsme en het christendom. Het publiek bestond uit een ratjetoe van gelovigen en etniciteiten. De pandit (hindoeïstische geestelijke) zei allerlei (negatieve) krachten te bezweren en vroeg het heelal om Suriname rust te geven, de moslim riep op de strijd tegen de ongelovigen te voeren (!) en de christen legde de Bijbel op een totaal andere manier uit dan dat ik geleerd had. Met name deze laatste gebruikte zeer grote woorden en duidde een bepaald deel van de samenleving aan als staatsgevaarlijk.

Staatsgevaarlijk 
Bisschop Steve Meye is geestelijk adviseur van de president en is tevens leider van tweeënzestig Gods Bazuin Gemeenten in Suriname en enkele daarbuiten. Bij zijn opkomst op het grote podium dat op het Onafhankelijkheidsplein was neergezet riep hij: “Jezus leeft!!!” Het publiek riep in grote getalen met luide stem: “Amen!”, wat zoiets als betekent “het zij zo”.
Verzoening moet van twee kanten komen, aldus de geestelijke. Beide partijen hebben een verantwoordelijkheid en aandeel in de verwerking van de gevoelens. Pijnlijke zaken moeten nou eenmaal losgelaten worden. Daarbij erkende dr. Meye dat dit makkelijker gezegd is dan gedaan, met kalmere stem. De beschadigde emoties, zo lichte hij toe, kunnen, na deze gekoesterd te hebben, omslaan in haat en bitterheid.

Eén van het bekendste deel van de Bijbel werd aangehaald om de noodzaak van de verzoening aan te duiden: “en vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren” uit het Onze Vader. Omdat niemand zonder zonde is, is zijn redenering, moet iedereen vergeven en kunnen wij vervolgens daarna vergeven worden. De brildragende dominee vatte het samen: “we moeten de kwade dagen van het verleden loslaten! Als niet alle partijen dit doen, kunnen we het hoge ideaal van Suriname nooit bereiken!” Na een korte adempauze vervolgde hij met een dreigement aan het adres van hen die voor gerechtigheid willen doorgaan: “Mensen die hier niet aan mee willen doen, moeten we aanmerken als staatsgevaarlijk. We mogen het om welke (…) enge reden dan ook niet langer meer accepteren. Wij zijn één!”

Het volk stemde met gejuich in met deze politieke boodschap. Tussen het publiek stonden mensen in t-shirts, gewikkeld in vlaggen en ander propagandamateriaal van de NDP, de politieke partij van Bouterse, die het voortouw namen in het juichen, klappen en reageren op de spreker. Het is een bekende truc in politieke arena’s om het goede gedrag zo spontaan mogelijk af te dwingen.

De bisschop redeneerde verder. We mogen het niet alleen niet meer accepteren dat iemand niet wil vergeven, maar hij moet ook verwijderd worden: “God heeft een plan met zijn volk. God Zijn plan gaat honderd procent zeker door. Geen mens, geen organisatie, geen regering die dit zal tegen houden. Probeer nooit Gods plan tegen te houden. Dan zal Hij u verwijderen.”

Vrolijke noot 
Na deze dreigende woorden werd er een vrolijker nummer aangekondigd: een zangeres met een mooie stem die ook nog even een bekeringsoproepje deed. Tussen de regendruppels door liep ik samen met een andere stagiair naar de stand waar drinken verkrijgbaar was. Even de harde woorden proberen een plek te geven…

De vertegenwoordigster van de NDP-jongeren kwam het podium op en keek, net als de andere sprekers overigens, richting de president. “Sommigen willen de regering doen vallen,” vervolgde de jongere (dit heb ik eerder gelezen), “Dat zal nooit gebeuren! Wij geloven in uw dromen, meneer de president!” Een luid applaus volgde. “Jongeren van Suriname! Wij mogen nooit, nimmer tegen Suriname zijn!” Wederom volgde er een applaus. Wanneer Nederlandse jongerenpartijen wel eens kritisch uit de hoek kunnen komen, was dit één en al lof voor het huidige establishment.

Overigens wordt er bij iedere spreker een lied ingezet met de tekst: “We are one.” Ook de vakbondsleider Ronald Hooghoudt (Hooghart zei dat "de witte mensen ons verdeeld hebben gehouden". Hier moet een einde aan komen...) en DNA-voorzitter Jennifer Geerlings-Simons doen hun woordje. Net als Brunswijk en Somohardjo doen zij dit in het Surinaams. Enkel de woorden verzoening, eenheid, ontwikkeling en vrede zijn voor een Nederlander herkenbare woorden die geregeld worden gebruikt.

Baas en verzoening 
Veruit de beste spreker, wat betreft techniek, opbouw en bespeling van het publiek, is de president Desi Bouterse. Hij maakt gebruik van snel en langzaam, hard en zacht spreken. Veelal sprak hij in het Nederlands, om in sommige gevallen in het Surinaams nog een grap en een draai te geven aan de uitgesproken woorden. Aan het einde, toen er redelijk wat spanning was opgebouwd, zette de president een lied in over vrede. In vaktermen heet dit een energizer. Hij zette het publiek aan het dansen, waardoor de mensen de opgebouwde energie kwijtraken en een vrolijk gevoel hebben bij het hele gebeuren.

Bouterse, ook wel Baas genoemd, zette Suriname in de underdog positie. “Dit klein, zo getergd land, is eindelijk op een punt gekomen waar het een doorbraak kan maken.
Juist op dit moment komen de aanvallen om ons af te leiden van ons doel.” De Decembermoorden plaatst de president (en tevens verdachte in het strafproces) dan ook in het kader van de historische ontwikkeling van Suriname. De revolutie vergt niet alleen de vijftien slachtoffers in 1982, maar er zijn ook tientallen politieagenten en militairen die gesneuveld zijn: “Het zijn niet maar vijftien mensen die in de afgelopen driehonderd jaar hier dood zijn gegaan. Wie houdt wie voor de gek? En nogmaals: elke Surinamer die doodgaat is één te veel. Elke Surinamer die verongelukt is één te veel. En wij voelen mee met alle nabestaanden. Maar wij voelen niet alleen maar mee met een deeltje van de nabestaanden. Geld gerechtigheid en vrede niet voor die boslandbewoner?” Retorisch vraagt de president zich af: “Waarom denken jullie nooit aan het gewone volk?”

Quasi spontaan nodigde Bouterse Brunswijk en Somohardjo het podium op te komen om de verzoening te demonstreren. Wanneer de drie politici elkaar omhelzen, zegt Bouterse: “Hier is de verzoening! Hier is de vrede! Hier is de verzoening voor het volk.”

Het lijkt er op dat Bouterse zichzelf ziet als onderdeel van een revolutie. Deze revolutie liep via het einde van de slavernij naar onafhankelijkheid. Nu is Suriname onderweg naar economische vrijheid. “Wij staan aan het begin van een enorme ontwikkeling. Wij staan aan het begin van een briljant en glorieus tijdperk. De wereld die zegt, bijna zeggen ze, eerst Suriname zien en dan sterven. Iedereen wil met Suriname samenwerken. En dan zitten wij als Surinamers elkaar naar beneden te halen.”

Over de Amnestiewet en de uitspraak van de krijgsraad op 11 mei zei Bouterse: “Iedereen heeft te leven naar wet en recht. Van Bouterse tot de putjesschepper. Dus daar maak ik mij geen zorgen over. Waar ik mij zorgen over maak, zijn de mogelijkheden en is de manier hoe makkelijk zij u kunnen beïnvloeden en de manier hoe gemakkelijk zij u misleiden.”

Vrijheid van meningsuiting 
Bouterse nam geen afstand van de woorden van bisschop Steve Meye over wie staatsvijanden zijn en wie verwijderd zou moeten worden. De president gaf over de toespraak van de bisschop over hoe vergeving en verzoening in het werk zou moeten gaan aan dat hij “heel goed geluisterd” had. Zelf nam het staatshoofd niet de woorden ‘staatsvijand’ en ‘verwijderd worden uit de samenleving’ in de mond. Wel noemde hij de Surinamers die kritiek hebben op zijn bewind “de knechten van de kolonisator”: “zij zijn vijanden van dit volk. En ondanks dat zien we hen als Surinamers. Maar we weten dat ze vijanden van dit volk zijn”.
Bouterse: “En al die mensen die schijnbewegingen maken, die hun mond open doen in dit land: het is misdadig!!! Terwijl dit land op de juiste weg is , is het misdadig om te proberen op deze manier de zaak te destabiliseren. Maar ik kan u zeggen: het gaat u niet lukken! Zolang ik heet: Desire Delano Bouterse.”

De president zette, zoals alreeds gezegd, nog een lied in over vrede, hij zette het volk aan het dansen en met mooi siervuurwerk werd de avond afgesloten. Voor velen was dit een gratis avondje uit met muziek, grappen van de president, een saamhorigheidsgevoel, gratis eten en drinken. Voor mij was het een heel bijzondere ervaring.

Oude rekeningen, het politieke spel om het verleden

Twee weken voordat ik het vliegtuig instap, is de spanning in De Nationaal Assemblee van het aankomstland om te snijden geweest. Vandaag zou bepaald worden of de zittende president van Suriname Desi Delano Bouterse en anderen vrijuit gaan voor de gepleegde mensenrechtenschendingen in de periode 1982-1992. Moet er een streep worden getrokken onder het verleden? Het parlement lijkt de rechter te willen aftroeven. “Ik voel me belachelijk als parlementariër,” zegt oud-minister van Justitie en Politie Santokhi in een interview.

Geschiedenis
Nadat Suriname in 1975 onafhankelijk is geworden, heeft Bouterse op 25 februari 1980 met een vijftiental sergeanten, onder wie Ruben Rozendaal, een staatsgreep gepleegd. Twee jaar later, in 1982, zijn veertien Surinamers en één Nederlander, plotseling van hun bed gelicht en gevangen gezet, op het terrein van Fort Zeelandia, zonder proces, door militairen, in de nacht van 8 op 9 december, doodgeschoten. Toenmalig legerleider Bouterse zegt politieke verantwoordelijkheid te dragen voor de dood van deze vijftien mensen, alhoewel hij er niet bij zou zijn geweest, laat staan de opdracht ertoe zou hebben gegeven. Bouterse heeft meermaals aangegeven het als een noodlottig ongeluk te zien, bij de vluchtpoging van gevangenen.

In 1983 verzochten de nabestaanden bij het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties om een oordeel. Een jaar later concludeerde een speciale rapporteur van de commissie dat er standrechtelijke of willekeurige executies hebben plaatsgevonden. Een maand voor de verjaringstermijn, november 2000, is een gerechtelijk onderzoek gestart. Het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) heeft geassisteerd bij de lijkschouwingen in december 2002. Bouterse liet bij de rechtszittingen verstek gaan. Na diverse wrakingverzoeken van de advocaat van Bouterse, loopt het strafrechtelijk proces tot op de dag van vandaag door. Binnenkort zou de rechter uitspraak doen inzake de decembermoorden.

Doordat Desi Bouterse, voorzitter van de politieke partij Megacombinatie, sinds 2010 president van Suriname is, geniet hij, voor zolang hij president is, immuniteit. Dankzij de onverwachte steun van onder meer de parlementariër van de A Combinatie, oud-rebellenleider Ronnie Brunswijk, de oude rivaal van Bouterse tijdens de Binnenlandse Oorlog, waarin tussen 1986 en 1992 ook mensenrechtenschendingen hebben plaatsgevonden, werd Bouterse in 2010 verkozen tot president. Overigens zijn Bouterse en Brunswijk beide in Nederland veroordeeld wegens drugshandel en is er een internationaal opsporingsbevel uitgevaardigd.

Getuige
Wat er vandaag heeft plaatsgevonden heeft de gemoederen weer doen oplaaien: onder ede heeft voormalig vertrouweling van Bouterse, de mede-couppleger Ruben Rozendaal, verklaard dat Bouterse persoonlijk twee mannen heeft geëxecuteerd op Fort Zeelandia in 1982. Deze Rozendaal is niet alleen getuige in het proces, maar zit zelf ook in het verdachtenbankje. De vraag werpt zich op of de onder ede gedane getuigenis op waarheid berust of dat er een openstaande rekening staat en wat de werkelijke motieven van Rozendaal zijn. Rozendaal beweerde eerder onder ede voor de rechtbank dat Bouterse er op de bewuste avond niet bij was.

Bouterse reageerde die dag op de beschuldigingen door, zoals hij ook reeds in het verleden meermaals heeft gedaan, te beweren dat er een buitenlands, specifiek Nederlands, opgezet plan is om hem aan te pakken. Ook geeft de president aan dat niets hem zal treffen, omdat hij een kind van God is. Dit deed de president en NDP-partijleider tijdens een door zijn partij georganiseerde manifestatie op het Onafhankelijkheidsplein in de buurt van DNA, het presidentieel paleis en Fort Zeelandia.

Generaal pardon
Op deze zelfde dag zou het parlement samenkomen om een immuniteitswet af te kondigen. Er wordt door de initiatiefnemers, parlementariërs behorende tot de coalitiepartijen, beweerd dat er een gat in de wetgeving is aangaande de periode 1982 tot en met 1995. Santokhi, van de oppositiepartij VHP, geeft aan dat dit een ondeugdelijke redenering is, omdat in de voorgestelde wetswijziging de tijdsspanne niet, maar dat het verruimen van het aantal misstappen waar amnestie voor verkregen, verandert. Het strafproces zou bij het aannemen van deze wet gestaakt worden.

Ook werd beweerd dat door de amnestiewetgeving de rust in de samenleving terug zou keren. Carl Breeveld,van de DOE-partij, vindt deze argumentatie niet juist: “Wij hebben niet gemerkt dat de samenleving zich op dit moment bezig houdt met wel of geen amnestie”, maar wel met de sociale en economische ongelijkheid, de anti-corruptiewet en het huisvestigingsprobleem. DOE betreurt het dat het proces niet vrij van politieke inmenging is, mede dankzij het in 2010 kiezen van een president waartegen dit proces toentertijd ook al gaande was.

Echter heeft de vergadering van het parlement uiteindelijk niet kunnen plaatsvinden, omdat er niet een meerderheid van de parlementsleden aanwezig waren (het zogenoemde quorum; de oppositie boycotte de vergadering en twee parlementariërs van de coalitiepartijen verbleven in het buitenland). De emoties bij de oppositiepartijen liepen een dag eerder al hoog op: er werd beweerd dat moordenaars door de wijziging van de immuniteitswet bescherming zullen gaan genieten. De officiële reden dat het wetsvoorstel niet is behandeld, is omdat er meer tijd nodig is om tot een preadvies aan het parlement te komen.

Gevolgen?
De internationale pers pikt het nieuws tot nu toe niet op, behalve dan de Nederlandse. Wel heeft een coalitie van Amerikaanse mensenrechtenorganisaties een gezamenlijke brief geschreven aan de DNA-voorzitter om het wetsvoorstel te verwerpen. Ook Amnesty International spreekt zich uit. Suriname heeft zich onderworpen aan het Inter-Amerikaans Verdrag inzake de rechten van de mens die het stopzetten van de vervolging van de daders van de mensenrechtenschendingen niet toestaan, aldus de Amerikaanse NGO’s. Als de wet er alsnog doorkomt, zal, op zijn minst een deel van, de internationale politiek naar verwachting op haar achterste benen gaan staan.

Kortom: sommige oude vrienden en vijanden schrijven net als dertig jaar geleden wederom geschiedenis. Zijn het persoonlijke belangen die hier worden behartigd of is de immuniteitswet in het belang van Suriname? Overigens ontkent Bouterse iedere betrokkenheid bij de op handen zijnde wetswijziging aangaande de immuniteit. Wat er nu daadwerkelijk heeft plaatsgevonden dertig jaar geleden is nog steeds niet opgehelderd en het recht heeft nog niet gezegevierd. Als buitenstaander vind ik het moeilijk in te schatten welke rekeningen vanuit het verleden open staan en waarom men reageert zoals men reageert. Los daarvan, lijkt het me meer dan helend als het Surinaamse volk in het reine komt met het verleden door de onderste steen boven te brengen. Dat het laatste woord hier nog niet over is geschreven, staat buiten kijf.