De slag om Fort Zeelandia

Een brief is uitgelekt. Vorige week dook een brief in de Surinaamse media op, afkomstig van het Kabinet van de President (van directeur Eugene van der San) aan het Ministerie van Onderwijs en Volksontwikkeling (aan directeur van Cultuur Stanley Sidoel). De brief bevat een actieplan van de regering Bouterse om Fort Zeelandia in te nemen.

In Fort Zeelandia, gesticht door de Zeeuwen aan het begin van de 17e eeuw, dat al eens veroverd is door de Britten in 1651, is sinds 2004 een museum gevestigd waarin de geschiedenis van Suriname wordt verteld. Er is aandacht voor de periode dat Suriname onderdrukt is door de Nederlanders middels de mensonterende slavernij. Maar ook de nabije geschiedenis met de onafhankelijkheid in 1975 en de Decembermoorden die in het complex plaatsvonden, hebben hun plek. Daarnaast is er ook ruime aandacht voor het cultureel erfgoed van inheemsen en marrons. Een degelijk museum zou je zeggen. Daar blijken de meningen sterk over verdeeld te zijn.

Naast het verkeersvrij maken van het terrein, zijn er enkele andere maatregelen in het plan van het Kabinet van de President terecht gekomen die de aandacht verdienen. Het uiteindelijke doel van het actieplan is om “het complex een nieuwe culturele invulling [te] geven, die past bij de inzichten van de regering”. De “culturele display van Suriname” moet erin gevormd worden. De regering zou bang zijn dat Fort Zeelandia, op steenworp afstand  van het presidentieel paleis, het Kabinet van de President en het parlement, een bedevaartsoord wordt voor mensen die anti-Bouterse zijn.

De argumentatie dat de gebouwen die Stichting Surinaams Museum beheerd, “ontruimd” moeten worden, is dat de oorspronkelijke reden, om het complex niet door de Staat te beheren , “niet langer valide is”. Op 26 april 1995 mocht de stichting de gebouwen in beheer nemen, omdat Suriname niet de financiële middelen had om de gebouwen te onderhouden. Nu die situatie veranderd is (ik weet niet in hoeverre dit werkelijk zo is), ziet de regering geen grond meer om Fort Zeelandia niet “terug in de schoot van het beleidscentrum [te] brengen”. De polemiek die in Suriname is ontstaan speelt zich af langs dezelfde lijnen als rond de Amestiewet: er is een groep dat voor het benadrukken van de scheiding tussen Nederland en de onafhankelijke Surinaamse natiestaat, zoals Bouterse dat vertegenwoordigt, en een groep dat minder nationalistisch is en meer waarde hecht aan een democratische rechtstaat; deze laatste groep kan zich nogal fel uitlaten over President Bouterse. Dit anti-kamp ziet in deze brief een wil bij de "Boutisten" manifesteren tot herschrijven van de recente geschiedenis. Daarnaast draagt deze groep aan dat "de geest van rechtszekerheid en behoorlijk bestuur" niet in acht is genomen door "willekeurig terzijde schuiven van gewekte verwachtingen."

In een brandbrief, van Oostindie en Van Kempen, "de uitgesproken vertegenwoordigers van het wetenschappelijk kolonialisme", aldus een felle verdediger van het regeringsstandpunt, "wordt met geen woord gerept over die duizenden executies die uitgevoerd zijn door de kolonisator, maar wel over de vriendschap die zou moeten bestaan tussen de ex-kolonisator en de ex-gekoloniseerde. En dat tekent hun campagne. Het is geen campagne voor een morele invulling van Fort Zeelandia. Het is een campagne voor een politieke invulling van deze historische locatie." Het koloniale verleden (maar ook de opvatting dat alles onderdeel is van een politiek, vuil spel) zit dusdanig verankerd in het denken van deze schrijver dat de genoemde intellectuelen, vanwege hun Nederlandse afkomst, zijn gediskwalificeerd om mee te praten over de gedeelde geschiedenis. Deze 'columnist', Sandew Hira, die gezien de inhoud van zijn 'column' nooit in het museum is geweest, poneerde vervolgens: "Het huidige museum in Fort Zeelandia is een Nederlands koloniaal museum. Suriname heeft ook behoefte aan een nationaal museum." Het museum zelf heeft via de media gereageerd op de ontruimingsbrief en deze column en slaat een strijdlustige, maar gematigde toon aan. Juist omdat het museum gevestigd is in Fort Zeelandia trekt het veel bezoekers, welke nagenoeg allemaal toeristen zijn; een eventuele verhuizing zou funest voor het voortbestaan van de stichting zijn. De wijziging van een bestemmingsplan heeft dus verregaande gevolgen voor het museum.

De vraag die overblijft is wie belang bij dit lek heeft. Nadat er tumult was ontstaan over het voortbestaan van het Surinaams Museum, sloeg de discussie om met veel polariserende opmerkingen; met name de directeur van het Kabinet van de President Van der San heeft de schijn gewekt dat hij het huidige museum anti-Bouterse vindt door lovend te schrijven over de hierboven geciteerde commentator Hira. Is het de regering die gelekt heeft? "Het plan is eenmaal op straat, laat het straatgevecht dan maar beginnen," aldus Van der San. Of koos het museum voor het publiek maken van de brief? Tot nu toe lijkt met name de regering baadt te hebben bij de gewenning bij het volk dat de regering Fort Zeelandia beheert. In het fort had, in de turbulente jaren ’80, toenmalig legerleider Desi Bouterse zijn kantoor. De visie van de desbetreffende minister of andere politici is op dit punt nog onbekend; alleen hoge ambtenaren, burgers en de museumeigenaar heeft gereageerd. Uiteindelijk moet nog blijken of de propaganda-soep net zo heet is als het in de toekomst zou moeten worden opgediend.

Weer djoegoedjoegoe over Suriname

Ken je het woord djoegoedjoegoe (of dyugudyugu) al? "Het woord heeft een inhoudelijke waarde die in het Nederlands niet bestaat. Het woord ‘gedoe’ komt nog het dichtst in de buurt, maar heeft een veel te negatieve lading," aldus Harmen Boerboom, correspondent van de Wereldomroep en de NOS in Suriname. Er is djoegoedjoegoe over de internationale top van parlementariërs in november in Suriname ontstaan.

Top in november
Het onderhouden van de relaties tussen deze verschillende landen vindt plaats op diverse podia. Een belangrijke bijeenkomst voor de relatie tussen onder andere de Europese Unie en Suriname is de jaarlijkse ACP-EU-top. De ACP is de organisatie van voormalige Europese koloniën in Afrika, het Caribisch gebied en enkele landen in de Stille Oceaan. Dit jaar is in maart het voorstel gekomen om de parlementaire ontmoeting in Suriname, een voormalige Nederlandse kolonie, te laten plaatsvinden. Toen in april de lopende strafzaak tegen onder andere President Bouterse door De Nationale Assemblee (DNA) is doorkruist met de wijziging op de Amnestiewet, is er in mei vanuit de Europese Unie een artikel 8-dialoog gestart. Dit houdt in dat er gesprekken zijn tussen de Europese Commissie/Europese Raad (via de Hoge Vertegenwoordiger of EU-minister van Buitenlandse Zaken) en Suriname over de scheiding van machten en mensenrechten; diplomatiek bezien een stevig signaal dat vooraf kan gaan aan allerlei sancties. Overigens is het eerste gesprek door de Surinaamse regering uitgesteld wegens andere prioriteiten. Desondanks "verheugt [de regering] zich op de beraadslagingen met de EU”, zegt minister van Buitenlandse Zaken Lackin (Nationaal Democratische Partij, NDP) tegenover het Surinaams dagblad de Ware Tijd.

Europees buitenlands beleid
De Europese Unie wil een eminente  rol spelen in de wereld. De voormalige koloniën zijn in dit streven belangrijke handelspartners, waarbij ontwikkelingsgeld wordt gebruikt om de economische banden met de Europese Economische Ruimte (EER) te verstevigen. Zeker in deze economische crisis is dat voor Europa nodig. Om in economisch opzicht effectief samen te werken is een gelijke manier van denken over een stabiele overheid, die regels instelt aangaande handel en industrie, gewenst. De EU zet daarom in op het implementeren van de in Europa historisch gegroeide concepten als democratie en rechtstaat in andere landen. Sommigen noemen het beleid van de Europese Unie vanwege deze inzet een vorm van herkoloniseren. Zo ver ga ik niet, alhoewel duidelijk is dat de verhouding niet gelijkwaardig is.

Nederlandse lobby
Eind mei heeft het Europees Parlement (EP) zich ook uitgelaten inzake de locatie van de ACP-EU-top van 106 verschillende landen in november van dit jaar. Een aantal Members of European Parlement (MEP) spelen een belangrijke rol in 'de Nederlandse lobby' om Suriname aan te pakken aangaande de Amnestiewet: Thijs Berman (PvdA), Toine Manders (VVD) en Ria Oomen (CDA). De PvdA heeft haar jarenlange strijd tegen onrecht de afgelopen jaren verwaarloosd, maar is inzake Suriname helemaal terug met iemand als Frans Timmermans (oud-ambassadeur en oud-secretaris van Europese Zaken). Uri Rosenthal (Nederlands minister van Buitenlandse Zaken) heeft aangegeven een lobby te starten tegen Suriname en heeft naast Berman dus ook zijn partijgenoot Manders en Oomen, een partijgenoot van vicepremier Maxime Verhagen, aan zijn kant gevonden. Verhagen was als Minister van Buitenlandse Zaken diegene geweest die bij de overwinning van de partij van Bouterse aangaf dat hij niet welkom was in Nederland, behalve om zijn elf jaar durende celstraf uit te zitten. Ondanks dat ik ook niet eens ben met de invoering van de Amnestiewet vind ik het handelen van deze politici onjuist gelet op het lange termijnbelang van Suriname.

Al in maart stelde Ria Oomen voor om een andere locatie te zoeken voor de top, omdat met de Amnestiewet Suriname een "niet-rechtstaat heerst", wat natuurlijk veel te simplistisch gesteld is. Een andere optie was dat zij, net als de andere parlementsleden, tijdens de vergadering "niet geconfronteerd" werden met een toespraak van de President van het gastland. Oomen zei toentertijd dat zij de co-voorzitter van EU-ACP-vergadering, MEP Louis Michel, aan haar kant heeft. Michel is een Franstalige Belg, liberaal en bovendien de voormalige Eurocommissaris voor Ontwikkeling en Internationale Hulp.
"Wij vinden niet dat Bouterse de ACP mag gebruiken naar de buitenwereld om wat veren op zijn hoed te zetten", vindt Oomen. De vermeende rol die de huidige Surinaamse President heeft gespeeld in de Decembermoorden in 1982 en zijn Nederlandse veroordeling wegens drugshandel, vragen een duidelijke opstelling als volksvertegenwoordiger, vindt ze. "Ik vind dat je als parlementariër niet met goed fatsoen handjes kan schudden en een glaasje kan drinken met zo iemand."

Thijs Berman deelde eind mei via Twitter de wereld mee dat het EP unaniem en eenzijdig heeft besloten niet in te stemmen met de voorgestelde locatie.
Het Nederlands lid van de EU-ACP-vergadering Toine Manders stelde op 24 mei voor om een ander welkomstland te zoeken. Het grote probleem is de Amnestiewet en de omstreden President van Suriname, zei hij, maar ook noemde de slecht geïnformeerde MEP dat er geen geschikte locatie voor handen is en dat er onvoldoende geschikte hotelkamers in Paramaribo zijn. Een EU-delegatie heeft in april in Suriname het tegenovergestelde kunnen constateren.

De vraag rijst of het Europees Parlement, dat tot enkele jaren geleden tegen wil en dank een minimale rol heeft gespeeld in de Europese samenwerking, niet te groots denkt van haar morele taak. Een voorbeeld is de hype vanuit het EP die ontstaan is tegen de calvinistische minister-president van Hongarije Viktor Orbán inzake de gewijzigde grondwet: de beste man heeft zich te veel - naar de smaak van het EP - laten inspireren vanuit christelijke waarden en dankzij de Hongaarse oppositie gelooft een belangrijk deel van het EP dat de mediavrijheid heeft ingeboet. Is deze absolute plicht, om een soevereine staat als Suriname op te leggen de Amnestiewet in te trekken, wel aanwezig? Waarom wordt niet de ontwikkeling van Suriname, de historische betrekkingen met deze voormalige kolonie en de gevolgen voor de economie van Suriname en de Europese Unie als leidend genomen?

Surinaamse lobby
Op 27 mei stond het volgende bericht op Star Nieuws (de Surinaamse Nu.nl):
"Gajadien (DNA-lid van de oppositie, red.) is met een Surinaamse delegatie in Denemarken, waar de voormalige Europese koloniën (ACP) bijeen zijn. Delegatieleider Rabin Parmessar (DNA-lid voor de NDP, red.) lobbyde met succes voor steun aan Suriname. Hij wil daar verder niets over zeggen tot de EU officieel een standpunt inneemt. Dat wordt naar verwachting maandag of dinsdag.
Als de EU inderdaad meedeelt niet naar Suriname te willen komen dan is de kans groot dat de gezamenlijke vergadering in november niet doorgaat. Volgens Gajadien zou dat Suriname te schande maken en zullen vooral de horeca en de toeristische sector daardoor worden benadeeld."
Rabin Parmessar, die in Brussel toch bezien wordt als een gezant van Bouterde, gaf een week voor hij naar Brussel vertrok op nationale televisie aan dat de reis zeker niet als vakantie mag worden beschouwt, want er wordt hard gewerkt: als hij in de trein terug naar Schiphol zit, is hij helemaal uitgeteld.

Ik vrees dat Suriname te laat begonnen is met lobbyen en dat er vanuit het Europees Parlement niet pragmatisch gekeken wordt naar de relatie met Suriname. President Bouterse zette in de afgelopen maanden sterk het beeld neer dat Suriname op het wereldtoneel als volwaardig land meepraat en zaken doet. Het EP heeft daar geen boodschap aan en zal, op basis van stereotiepen en simplistische rederingen over de rechtstaat, door het niet doorlaten gaan van de top het land iets meer isoleren. Misschien wel dankzij de economische en financieringscrisis in Europa wil het EP bewijzen wat ze waard is.

Gevolgen
De vraag is, na een eventuele beslissing dat de top niet naar Suriname komt, wat een individueel land als Frankrijk, dat een nieuwe President heeft gekozen, met het onlangs gegeven ontwikkelingsgeld (veertig miljard voor ziekenhuizen) aan Suriname gaat doen. En natuurlijk hoe de beslissing van het EP de relatie tussen Suriname en enerzijds de Europese Raad en anderzijds de Europese Commissie beïnvloedt. Wordt de dialoog met de EU hierdoor verziekt?

Sinds de opmerkingen van Steve Meye, geestelijk leider van Suriname, dat andersdenkenden staatsvijanden zijn (waarvoor hij een paar dagen later, onder druk, excuses heeft aangeboden via de radio), en de uitspraken van President Bouterse dat het delen van een andere mening inzake de Amnestiewet misdadig is, leggen mensen de link naar de jaren '80 waarin er censuur in de media geïntroduceerd werd en angst voor represailles in de samenleving ontstond. Wanneer Suriname wederom geïsoleerd raakt, net als na het opschorten van ontwikkelingsgeld uit Nederland na de Decembermoorden in 1982, kan er (nog meer) druk op de ketel komen. Een kat in het nauw maakt rare sprongen; zijn de uitspraken van Meye en Bouterse hier al voorbeelden van? Omdat veel mensen gericht zijn op overleven, zullen vele gezinnen geraakt worden door (nog meer) armoede, net als in de jaren '80, terwijl het land, die onlangs zijn munt gedevalueerd heeft, nu met een jaarlijkse economische groei van 6% goed op weg is. Wordt er in de internationale politiek niet te hard gestreden om de Amnestiewet? In andere Zuid-Amerikaanse landen zijn de goedgekeurde amnestiewetten op langere termijn uiteindelijk ontkracht. Heeft het EP daar naar gekeken of wordt er vanuit de onderbuik jegens Bouterse gehandeld? Zal Suriname overgeleverd worden aan Brazilië, China en India? Is er nog oog voor Suriname?

Met belangstelling kijk ik uit naar de beslissing die deze week in het overleg tussen de ACP-landen en de EU in Denemarken genomen wordt. Hopelijk staan de beslissers stil bij dat er meer op het spel staat dan een jaarlijks overleg tussen parlementariërs.

Plaats delict

Een aantal weken geleden liepen we een militair tegen het lijf. Hij was gestationeerd naast het terrein van Fort Zeelandia en beheerde de sleutels van de oude gevangenis. We mochten onverwachts een kijkje nemen. Ongebruikelijk, vond ik. Deze gevangenis, waar nu vleermuizen in huisden en toiletpotten her en der verspreid stonden, hebben onprettige zaken plaatsgevonden. De man in uniform vertelde het verhaal van majoor Horb. En hij vertelde onomwonden dat die Amnestiewet echt niet kon.

In het museum was de educatieve voorlichting ook één van niet te misverstane duidelijkheid: "Hier zijn de vijftien mannen van de democratische beweging vermoord. Wie had de leiding tijdens de moorden? Desi Bouterse." De kogelgaten zijn door Nederlandse onderzoekers meegenomen en onderzocht. Volgens een praatgrage pensionaris die een bijbaan in het museum heeft, waren de hoeken waaruit geschoten is vastgesteld: er moet vanuit een raam geschoten zijn. Wel is nuance belangrijk, vertelde de man, die een leeftijdgenoot van Bouterse bleek te zijn: we weten niet of er één of meer soldaten waren die de mensen vermoord hebben... En het lastige is, zo legde hij uit, iedereen die kennis van de feiten heeft, is partijdig. Het geeft het museum een extra dimensie: net als in de films van Poirot is ook hier nog een onopgeloste moordpartij.

De militair buiten het fort liet de gevangenis nonchalant zien; hij draaide de deur open en zei dat we maar even moesten kijken. Toch had hij enige ernst in zijn ogen en en sprak hij alsof zijn hart bezwaard was. Hij vertelde ons dat in december 1982 in deze gevangenis de vijftien slachtoffers van de Decembermoorden vastgezeten hebben.

Zonder zelf het gespreksonderwerp te hebben gestuurd, legde de militair uit dat hij tegen de Amnestiewet is. In Nederland is dat ongehoord: in Nederland worden zelfs korpschefs van de politie ontslagen als ze als privé-persoon op Twitter een politieke afkeuring uitspreken.

De militair vertelde onverstoorbaar verder: Majoor Horb zou een kleine twee maanden na de Decembermoorden in dit, op de planning zijnde te restaureren, gebouwtje zelfmoord gepleegd hebben.

De majoor was sinds eind jaren zeventig een vertrouweling van Bouterse. Hij was de tweede man in de Nationale Militaire Raad, het machtscentrum van Suriname van die tijd. Hij wilde niet dat Suriname communistische invloeden kreeg, terwijl Bouterse wel toenadering zocht met lieden als Fidel Castro van Cuba. Dat hij CIA-informant was, lekte uit toen hij bij deze Amerikaanse veiligheidsorganisatie, naar men zegt in zijn naïviteit, twee renpaarden bestelde (en kreeg). Hij werd in een compleet van de buitenwereld afgescheiden ruimte gestopt (wat er niet gezellig uitzag, moet ik zeggen); we zouden het nu een isoleercel noemen, maar dan zonder de witte gepolijste muren. Het toenmalige regime en de vriendelijk ogende militair zeggen dat majoor Horb zichzelf met een koord van zijn sportbroek verhangen heeft aan een spijker. Net als rond de Decembermoorden is ook hier een zweem van verdachtmakingen ontstaan. Deze majoor heeft voor zijn sterven opgetekend:
"Als ik mocht doodgaan bij een verkeersongeluk, door verdrinking of wat dan ook, weet één ding: ik ben vermoord. Vermoord door Desi en zijn bende." Deze uitlating wordt gebruikt door sommige tegenstanders van President Bouterse en is één van de vele niet hard te maken beschuldigingen geworden.

De vriendelijke militair had zijn hart gelucht: hij liep wat luchtiger dan hiervoor naar de gevangenisdeur. Wij liepen ondertussen weer naar de fietsen, terwijl deze Surinaamse militair de sleutel omdraaide... De geschiedenis werd weer, tot een volgend moment, even veilig opgeborgen. Hoe lang kan dit zo doorgaan?

Diamanten in Matapica

Terwijl diverse libelles om de boot heenvliegen, schieten we de waterlellies in het uitgestrekte moeras voorbij. De drijvende eilandjes vormen een houvast voor struikjes, voedsel zoekende vogeltjes en vele soorten kleine dieren. Het landschap doet me denken aan het verhaal 'De Reddertjes' uit  1977 waarin het weesmeisje Penny met haar teddybeer gevangen werd gehouden in een vervallen raderstoomboot omgeven door de kaaimannen Nero en Brutus. Medusa, wie Penny gevangen hield, was door hebzucht gedreven om schatrijk te worden. Ook het moeras waar ik ben, wordt bewoond door kaaimannen. De kleiachtige, drappige omgeving met iets te veel ongedierte en blubsie om als mens een prettig bestaan op te kunnen bouwen ademt op bepaalde momenten eenzelfde sfeer als het kinderboekje van Walt Disney vele jaren terug. Wie weet wordt ook hier in Matapica een schat met een bijzondere glinsterende diamant bewaard...

Aangekomen op het strand, waar een soort van uit de kluiten gewassen klimplant het vol schelpen gevulde strand bedreigt, worden we geleid naar een overdekte kampeerplek met toiletten zonder bril, douche zonder douchekop en water zonder leiding. Een grote regenton fungeert als het enige te gebruiken water, terwijl een generator de benodigde elektriciteit genereert.

Op het menu staat een maaltijd met onder meer gele rijst, Zuid-Afrikaanse vis uit de omliggende moerassen en groentes. Daarna lopen we, terwijl de zon haar laatste zonneschijnen over de aarde uitgiet, over het door het zoute oceaanwater steeds verder veroverende strand op zoek naar bevallige schildpadvrouwtjes. Na een fiks eind stevig door wandelen ontdekt onze boodsman, gids, facilitair medewerker, cateraar en nog veel meer in één persoon, een eieren werpend schildpad. De intimiteit werd voelbaar toen het ongeveer twee meter doorsnede tellende schildpad doelgericht mijn foto's schietende iPhone uit m'n handen slaat. Ben ik een bedreiging voor haar privacy? De slagkracht van dit beschermende diersoort verbaast me.

Na nog een schild dragend gedrocht te hebben aanschouwd, lopen we, met het wonder van de natuur nog op ons netvlies, de enthousiaste muskieten trotserend het strand af, het woud door, op weg naar de laatste attractie van de dag. De gids zou zich diezelfde nacht ontpoppen als crocodile hunter.

Terugblikkend op het voor het eerst een kaaiman te hebben vastgehouden (wat toch echt anders is als het vasthouden van een willoze baby; alhoewel beide niet in zijn voor een constructieve conversatie), kwam ik met een zakje bananenchips, met boven mij een viertal kleine hagedissen
die zich tegoed deden aan rondzwermende muskieten, van deze krokodillenervaring bij.

Terugdenkend aan de, gemakshalve te noemen, vliegvissen met hun twee paar ogen, die ik de volgende ochtend heb vergezelt op een zwemtochtje in de Atlantische Oceaan, kijk ik nog even naar die stoere foto met mijzelf in de hoofdrol met een levensgevaarlijke kaaiman in mijn handen. De ogen van het dier met een leerachtige huid lijken op diamanten. Het zijn gele, glinsterende diamanten...

Onfatsoenlijke muskieten

Muskieten zijn een belangrijk onderdeel van de totale beleving die Suriname te bieden heeft. De Surinaamse muggen hebben de neiging om op onverwachte momenten een mens lek te prikken. Alhoewel sommige van deze onfatsoenlijke beesten ook op tijdstippen dat ze te verwachten zijn toeslaan; wat hen toch iets meer fatsoenlijk maakt.

Op het internet staat dat de dieren in beginsel onschuldige insecten zijn die leven van nectar. De mug en ik verschillen al enkele weken van mening of een mensenlichaam wel of geen nectar bezit. In ieder geval kan wel geconcludeerd worden dat muggen niet bijster veel vulsel hebben in hun bovenkamer. We zijn nog in conclaaf.

Na deze weken ben ik een onderscheid gaan maken tussen de meer ethisch ontwikkelde mug en de meer geoefende pragmaticus. Op basis van deze tweedeling bestrijd ik de muggen die deze bestrijding mogelijk maken (de eerste groep) en laat ik de geoefende muskieten toe die ik niet vroegtijdig kan weerhouden van het binnendringen van mijn lichaam en het ongevraagd wegnemen van door mij opgebouwde cellen.

Alhoewel het onmogelijk is om van deze beproefde methode af te wijken, is er wel een keuze mogelijk wat betreft de grondhouding ten aanzien van de in potentie stekende of bijtende mug en de mug die genadeloos toeslaat. Uit ervaring weet ik dat een deel van de muskieten toch wel vampiristisch te werk gaan, zonder enige toestemming van mij, mezelf of mijn eigen. De mug is dan ook wat betreft het nemen van nectar (of andere stoffen) te typeren als teleologisch, abject en infaam.

Samenvattend: als grondhouding muggenziftend (het betere van het mindere scheidend) door het leven gaan, zorgt ervoor dat men van een mug geen olifant maakt! Zoals de Surinamers zelf aangeven: "no spang!"

Bouterse: “al de mensen die hun mond open doen” zijn vijanden!

Je kunt veel over Desire Delano Bouterse zeggen, maar een kundige organisator, getalenteerd politicus en charismatisch spreker is het zeker. Gisteravond zijn honderden mensen vanuit alle hoeken en gaten van het land in busjes vervoerd naar het Onafhankelijkheidsplein. Op de zogenoemde eenheidsmanifestatie met gratis eten en drinken stond verzoening, eenheid en ontwikkeling centraal. Toch had het ook een venijnige kant. Of is dat enkel retoriek? 

Als politiek geïnteresseerde en propagandist was ik aandachtig gaan kijken en luisteren. Allereerst werden er wat christelijke liederen gezongen waarin Jezus luidkeels bejubeld werd. Desi Bouterse zag ik instemmend en enthousiast meezingen, met beveiligers om zich heen, gezeten in een tent met meer hoogwaardigheidsbekleders. De belangrijkste spreker was deze kale man van 66 jaar die zichzelf helemaal in het wit gestoken had. Hij zou als laatste het woord voeren. Allereerst zouden de geestelijk leiders iets zeggen.

De drie geestelijke leiders vertegenwoordigden de islam, het hindoeïsme en het christendom. Het publiek bestond uit een ratjetoe van gelovigen en etniciteiten. De pandit (hindoeïstische geestelijke) zei allerlei (negatieve) krachten te bezweren en vroeg het heelal om Suriname rust te geven, de moslim riep op de strijd tegen de ongelovigen te voeren (!) en de christen legde de Bijbel op een totaal andere manier uit dan dat ik geleerd had. Met name deze laatste gebruikte zeer grote woorden en duidde een bepaald deel van de samenleving aan als staatsgevaarlijk.

Staatsgevaarlijk 
Bisschop Steve Meye is geestelijk adviseur van de president en is tevens leider van tweeënzestig Gods Bazuin Gemeenten in Suriname en enkele daarbuiten. Bij zijn opkomst op het grote podium dat op het Onafhankelijkheidsplein was neergezet riep hij: “Jezus leeft!!!” Het publiek riep in grote getalen met luide stem: “Amen!”, wat zoiets als betekent “het zij zo”.
Verzoening moet van twee kanten komen, aldus de geestelijke. Beide partijen hebben een verantwoordelijkheid en aandeel in de verwerking van de gevoelens. Pijnlijke zaken moeten nou eenmaal losgelaten worden. Daarbij erkende dr. Meye dat dit makkelijker gezegd is dan gedaan, met kalmere stem. De beschadigde emoties, zo lichte hij toe, kunnen, na deze gekoesterd te hebben, omslaan in haat en bitterheid.

Eén van het bekendste deel van de Bijbel werd aangehaald om de noodzaak van de verzoening aan te duiden: “en vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren” uit het Onze Vader. Omdat niemand zonder zonde is, is zijn redenering, moet iedereen vergeven en kunnen wij vervolgens daarna vergeven worden. De brildragende dominee vatte het samen: “we moeten de kwade dagen van het verleden loslaten! Als niet alle partijen dit doen, kunnen we het hoge ideaal van Suriname nooit bereiken!” Na een korte adempauze vervolgde hij met een dreigement aan het adres van hen die voor gerechtigheid willen doorgaan: “Mensen die hier niet aan mee willen doen, moeten we aanmerken als staatsgevaarlijk. We mogen het om welke (…) enge reden dan ook niet langer meer accepteren. Wij zijn één!”

Het volk stemde met gejuich in met deze politieke boodschap. Tussen het publiek stonden mensen in t-shirts, gewikkeld in vlaggen en ander propagandamateriaal van de NDP, de politieke partij van Bouterse, die het voortouw namen in het juichen, klappen en reageren op de spreker. Het is een bekende truc in politieke arena’s om het goede gedrag zo spontaan mogelijk af te dwingen.

De bisschop redeneerde verder. We mogen het niet alleen niet meer accepteren dat iemand niet wil vergeven, maar hij moet ook verwijderd worden: “God heeft een plan met zijn volk. God Zijn plan gaat honderd procent zeker door. Geen mens, geen organisatie, geen regering die dit zal tegen houden. Probeer nooit Gods plan tegen te houden. Dan zal Hij u verwijderen.”

Vrolijke noot 
Na deze dreigende woorden werd er een vrolijker nummer aangekondigd: een zangeres met een mooie stem die ook nog even een bekeringsoproepje deed. Tussen de regendruppels door liep ik samen met een andere stagiair naar de stand waar drinken verkrijgbaar was. Even de harde woorden proberen een plek te geven…

De vertegenwoordigster van de NDP-jongeren kwam het podium op en keek, net als de andere sprekers overigens, richting de president. “Sommigen willen de regering doen vallen,” vervolgde de jongere (dit heb ik eerder gelezen), “Dat zal nooit gebeuren! Wij geloven in uw dromen, meneer de president!” Een luid applaus volgde. “Jongeren van Suriname! Wij mogen nooit, nimmer tegen Suriname zijn!” Wederom volgde er een applaus. Wanneer Nederlandse jongerenpartijen wel eens kritisch uit de hoek kunnen komen, was dit één en al lof voor het huidige establishment.

Overigens wordt er bij iedere spreker een lied ingezet met de tekst: “We are one.” Ook de vakbondsleider Ronald Hooghoudt (Hooghart zei dat "de witte mensen ons verdeeld hebben gehouden". Hier moet een einde aan komen...) en DNA-voorzitter Jennifer Geerlings-Simons doen hun woordje. Net als Brunswijk en Somohardjo doen zij dit in het Surinaams. Enkel de woorden verzoening, eenheid, ontwikkeling en vrede zijn voor een Nederlander herkenbare woorden die geregeld worden gebruikt.

Baas en verzoening 
Veruit de beste spreker, wat betreft techniek, opbouw en bespeling van het publiek, is de president Desi Bouterse. Hij maakt gebruik van snel en langzaam, hard en zacht spreken. Veelal sprak hij in het Nederlands, om in sommige gevallen in het Surinaams nog een grap en een draai te geven aan de uitgesproken woorden. Aan het einde, toen er redelijk wat spanning was opgebouwd, zette de president een lied in over vrede. In vaktermen heet dit een energizer. Hij zette het publiek aan het dansen, waardoor de mensen de opgebouwde energie kwijtraken en een vrolijk gevoel hebben bij het hele gebeuren.

Bouterse, ook wel Baas genoemd, zette Suriname in de underdog positie. “Dit klein, zo getergd land, is eindelijk op een punt gekomen waar het een doorbraak kan maken.
Juist op dit moment komen de aanvallen om ons af te leiden van ons doel.” De Decembermoorden plaatst de president (en tevens verdachte in het strafproces) dan ook in het kader van de historische ontwikkeling van Suriname. De revolutie vergt niet alleen de vijftien slachtoffers in 1982, maar er zijn ook tientallen politieagenten en militairen die gesneuveld zijn: “Het zijn niet maar vijftien mensen die in de afgelopen driehonderd jaar hier dood zijn gegaan. Wie houdt wie voor de gek? En nogmaals: elke Surinamer die doodgaat is één te veel. Elke Surinamer die verongelukt is één te veel. En wij voelen mee met alle nabestaanden. Maar wij voelen niet alleen maar mee met een deeltje van de nabestaanden. Geld gerechtigheid en vrede niet voor die boslandbewoner?” Retorisch vraagt de president zich af: “Waarom denken jullie nooit aan het gewone volk?”

Quasi spontaan nodigde Bouterse Brunswijk en Somohardjo het podium op te komen om de verzoening te demonstreren. Wanneer de drie politici elkaar omhelzen, zegt Bouterse: “Hier is de verzoening! Hier is de vrede! Hier is de verzoening voor het volk.”

Het lijkt er op dat Bouterse zichzelf ziet als onderdeel van een revolutie. Deze revolutie liep via het einde van de slavernij naar onafhankelijkheid. Nu is Suriname onderweg naar economische vrijheid. “Wij staan aan het begin van een enorme ontwikkeling. Wij staan aan het begin van een briljant en glorieus tijdperk. De wereld die zegt, bijna zeggen ze, eerst Suriname zien en dan sterven. Iedereen wil met Suriname samenwerken. En dan zitten wij als Surinamers elkaar naar beneden te halen.”

Over de Amnestiewet en de uitspraak van de krijgsraad op 11 mei zei Bouterse: “Iedereen heeft te leven naar wet en recht. Van Bouterse tot de putjesschepper. Dus daar maak ik mij geen zorgen over. Waar ik mij zorgen over maak, zijn de mogelijkheden en is de manier hoe makkelijk zij u kunnen beïnvloeden en de manier hoe gemakkelijk zij u misleiden.”

Vrijheid van meningsuiting 
Bouterse nam geen afstand van de woorden van bisschop Steve Meye over wie staatsvijanden zijn en wie verwijderd zou moeten worden. De president gaf over de toespraak van de bisschop over hoe vergeving en verzoening in het werk zou moeten gaan aan dat hij “heel goed geluisterd” had. Zelf nam het staatshoofd niet de woorden ‘staatsvijand’ en ‘verwijderd worden uit de samenleving’ in de mond. Wel noemde hij de Surinamers die kritiek hebben op zijn bewind “de knechten van de kolonisator”: “zij zijn vijanden van dit volk. En ondanks dat zien we hen als Surinamers. Maar we weten dat ze vijanden van dit volk zijn”.
Bouterse: “En al die mensen die schijnbewegingen maken, die hun mond open doen in dit land: het is misdadig!!! Terwijl dit land op de juiste weg is , is het misdadig om te proberen op deze manier de zaak te destabiliseren. Maar ik kan u zeggen: het gaat u niet lukken! Zolang ik heet: Desire Delano Bouterse.”

De president zette, zoals alreeds gezegd, nog een lied in over vrede, hij zette het volk aan het dansen en met mooi siervuurwerk werd de avond afgesloten. Voor velen was dit een gratis avondje uit met muziek, grappen van de president, een saamhorigheidsgevoel, gratis eten en drinken. Voor mij was het een heel bijzondere ervaring.

The Avengers in Suriname!

Vandaag ben ik weer een hele ervaring rijker geworden. Vanavond zijn we naar de film The Avengers 3D geweest. We kregen 3D-brillen, aanschouwden het gespeelde geweld, de humoristische en futuristische gedachtespinsels van de bedenker op een enorm groot scherm. De mensen in de zaal waren veelal onder de vijfentwintig jaar, zowel vrouwen als mannen. Anders dan in Nederland lachen mensen hier meer openlijk en er werd zelfs een keer geapplaudisseerd om een grap. Dat maakt het heel ontspannend, alhoewel de film zelf boordevol spanning zit. Tot het laatste moment blijft het ongewis, mede dankzij een cliffhanger.

In de film zou onze wereld bijna vergaan zijn onder het buitenaards geweld dat op de aarde werd uitgeoefend. Gelukkig leven we in een vreedzamere wereld. Toen ik weer veilig in het verblijf was aangekomen, las ik op het internet dat de EU een indringend en regelmatig terugkerend gesprek met Suriname heeft aangevraagd met betrekking tot de Amnestiewet; een zogenaamde Artikel 8-dialoog. Dit alles in ACS-EU-verband. Dat hebben diplomaten verteld aan de NOS. Het is voor de eerste keer dat de EU van zich laat horen inzake de Amnestiewet.

ACS staat voor de landen in Afrika, het Caribisch gebied en de Stille Oceaan. De Europese Unie heeft een relatie met deze groep landen, waarbij er ontwikkelingsgeld kan worden geïnvesteerd. De EU geeft met de aanvraag van een politiek gesprek een politiek signaal af aan Suriname dat volgens hen de Amnestiewet niet deugt. Uiterlijk op 11 mei, de dag dat de rechters van de krijgsraad uitspraak doen of zij doorgaan met het proces, zal Suriname er van op de hoogte worden gesteld. Zal de Amnestiewet het strafproces rond de Decembermoorden van tafel vegen? De Surinaamse Minister van Buitenlandse Zaken Lackin, oud-campagneleider van de NDP, de partij van Bouterse, is inmiddels schriftelijk op de hoogte gebracht.

Interessant detail is dat, zoals eerder al gepland is, aankomende november de jaarlijkse meeting tussen de ACS-landen en de EU gehouden wordt in Paramaribo, tegen de wil in van sommige kritische Members of European Parlement. De voorbereidingen zijn alreeds in volle gang. Een delegatie heeft een paar dagen geleden de geplande locatie bezocht, de tickets zijn geboekt.

De Surinaamse Staat heeft op Nederlandse opmerkingen op de Amnestiewet steevast negatief, soms met felle bewoordingen, geantwoord. Ik verwacht dat de Europese Unie met deze uitnodiging tot een politiek gesprek op een, vooralsnog, warmer onthaal mag rekenen. Economisch is het van belang om de Europese Unie te vriend te houden, aangezien er veel euro's mee gemoeid zijn. De Europese Unie heeft geïnvesteerd in de Surinaamse haven, infrastructuur, rijst- en bananensector. Er wordt inmiddels wel beweerd dat Nederland het dus gelukt is met een lobby tegen Suriname. Mocht de ontwikkelingsrelatie stuk lopen, dan zal Suriname nog meer als ze al doet, zich richten op de Caricom-landen (een gezamenlijke markt van enkele Caribische landen) en de groeilanden Brazilië en China.

Formeel gesproken kan op basis van een voorstel van de Europese Commissie of van één lidstaat van de Europese Raad passende maatregelen worden genomen, "die in de volledige of gedeeltelijke opschorting van de hulp [kunnen voorzien], wanneer de beginselen democratie, rechtsstatelijkheid en eerbiediging van de mensenrechten en de fundamentele vrijheden niet in acht worden genomen". Het spreekt voor de EU vanzelf dat de toepassing hiervan "als laatste middel wordt ingezet, wanneer alle mogelijkheden voor een politieke dialoog zijn uitgeput". Die dialoog gaat, als het aan de EU ligt, binnenkort aanvangen... Of de heren en dames diplomaten en politici net zo effectief zullen blijken te zijn als the Avengers zal blijken. Wellicht als zij dezelfde les leren als de filmsterren: hoe verschillend je ook bent, samenwerken loont boven eigen agenda's en botsende karakters. De afloop is nog ongewis!